ULAŞIM Bilgileri          

Laser nedir?

Tıbbi tartışmalarda son günlerde çokça adı geçen, birçok ortamda pazarlama aracı olarak ortaya sunulan LASER (ler) hakkında çoğumuz pek bilgi sahibi değiliz veya çok az şey biliyoruz.  (Light Amplification by Stimulated Emission of Radiation ) kelimelerinin baş harflerin kullanılmasıyla ortaya çıkan LASER kelimesi aslında ne olduğunun da tarifini içermektedir.

Işığın uygun oramda ilave enerji ile güçlendirilmesi ile lazer ışını oluşur. Tek dalga boyunda (tek renk) ve aynı anda aynı fazda hareket eden foton partiküllerinden oluşan ışın, ayrıca dağılmadan uzak mesafelere gönderilebilir.  

Bu özellikleri sayesinde laserler tıpta birçok kullanım alanı bulmuşlardır.

Göz tedavilerinde kullanılan FEMTEC (molekülleri birbirinden ayırarak çalışır) ve bazı bir iki değişik uygulama dışında tıpta kullanılan laserlerin çoğu ışık enerjisinin ısıya dönüşmesiyle etki gösterirler. 60 derecenin üzerindeki ısılar protein moleküllerinde geri dönüşümsüz bozulmalar oluşturur. Böylelikle istenmeyen hastalıklı dokular ısıtılarak veya daha güçlü laserlerle kesilerek ortamdan uzaklaştırılırlar.

Lazerlerin gücü Watt veya Joule cinsinden söylenir. 20-40 Watt gücünde bir laser ışını, 4 mm kalınlığındaki tahtayı 200-300 mili-saniyede deler.

Lazerlerin Damar Cerrahisinde kullanımı

1998 yılından bu yana, Varis ve kılcal varis tedavisinde ışık enerjisinden yararlanma yoluna gidilmiş. Önceleri CO₂ laserler giderek yerini Nd:YAG, diyot laserler ve Fotoderme bırakmıştır.

Günümüzde varis tedavisinde laser iki değişik biçimde kullanılmaktadır:

1. Trans-kutan uygulamalar
2. Damar içi uygulamalar

DAMAR İÇİ UYGULAMALAR: Safen damarından kaynaklanan varislerde bu damardaki kapak bozukluklarının ve kaçakların kapatılması gerekir. Klasik varis ameliyatında uygulanan bu damarın tamamen çıkartılmasının yerine, damarın içine yerleştirilen laser kateterinin çalışırken yavaşça geri çekilmesiyle damar boydan boya içerden yakılarak kapatılır. Bu işlem ültrason altında yapılır. Komşu dokular, cilt ve cilt altı dokularını oluşan ısıdan korumak için safen damarının etrafına lokal anestetik maddeler içeren bol miktarda serum fizyolojik enjekte edilir.

DETAY

1)IŞIĞIN GÜÇLENDİRİLMESİ

Bütün lazerler içinden geçen ışığın gücünü ve
şiddetini arttıran enerji yüklü bir ortam veya madde
kullanırlar. Bu maddeye güçlendirici ortam denir. Bu
madde sıvı katı veya gazdır. Her ne formda olursa
olsun bu ortamın içinde yüksek oranda enerjiyi
depolayabilen ve daha sonra ışık olarak salgılayabilen
atom, molekül veya iyonların bulunması gerekir.
Hellium Neon lazerde kullanılan ortam neon ve
helyum gazlarının bir karışımıdır. Lazer diyotlar da
ortamında iki yarı iletken madde arasına konulmuş bir
başka yarı iletken maddedir. Ortam tarafından Işığın
şiddetinin güçlendirilme kat sayısı “kazanç
olarak” tanımlanır. Kazanç kullanılan ortama
bağlı sabit bir rakam değildir. Kazancın büyüklüğü
ortama gönderilen ışığın dalga boyu, şiddeti,
kullanılan ortamın uzunluğu ve kullanılan ortama
uygulanan enerji miktarı ile değişir.


2) GÜÇLENDİRİCİ ORTAMIN ENERJİLENDİRİLMESİ

Güçlendirici ortama gelen ışığın şiddetini arttırmak
bu ortama ilave enerji yüklemekle sağlanır. Bu ortamın
gelen ışığı güçlendirebilmesi için ortama bir şekilde
enerji yüklemek gerekir. Bu güçlendirici ortamın
enerjilendirilmesi lazer terminolojisinden pompalama
olarak tanımlanır. Güçlendirici ortamın pompalanması
birkaç değişik yoldan yapılabilir. Ortam katı
olduğunda bunu şiddetli ışıkla aydınlatmaktır. Bu ışık
ortamdaki atom veya iyonlar tarafından tutularak daha
yüksek enerji düzeyine çıkartılır. Deminki verdiğimiz
örnekte katı güçlendirici ortamın iki yanına flaş
tüpleri konularak ve bütün bu düzeneği parlak metal
yüzeyleri olan yansıtıcı bir ortamın içine konularak
sağlanır. Bu tür pompalamaya optik pompalama denir.
Bazen pompalama kaynağı olarak bir başka lazer ışını
kaynak olarak kullanılabilir. Gazlı güçlendirici
ortamlarda enerji bu ortamın içinden elektrik
boşalımı yani yıldırım efektinden yararlanılır.

Bu ve buna benzer yöntemlerle eldeki ışığın gücünün
arttırılması sonucu elde ettiğimiz ışına laser (Light
Amplification by Stimulated Emission of Radiation )
diyoruz.

Lazerler genellikle tek dalga boyunda ve aynı fazda  salınım yapan
yüksek enerjili fotonlar son derece küçük çaplı ve bulunduğu
ortamdan dağılım yapmadan geçen (bir metre mesafeden
bir el fenerini duvara tutuğumuz zaman duvarda 1 metre
boyunda bir aydınlatma alanı oluşur. Aynı el fenerini
2 metre mesafeden tuttuğumuzda aydınlatma alanı 3
metre veya daha büyük olur). Aynı işi bir laser ışığı
ile yaptığımızda aydınlanan bölgenin çapının
değişmediğini görürüz. Laser ışını o kadar toplu bir
huzme halinde gider ki 1 metre mesafe ile 100
kilometre mesafeden de yönlendirildiğinde duvardaki
çapı hep 1-2 mm civarında olacaktır. Yeteri kadar
güçlü bir laser ile ayı aydınlattığımızda laser
ışınının aydaki aydınlattığı alanın çapı 100 metreyi
geçmez. Bu ek olarak laser huzmesi uzun mesafelerde de
taşıdığı enerjiyi koruyabilmektedir. Çok yüksek
enerjili ışın olarak da tarif edebileceğimiz laser
ışığı örneğin 15 W gücündeki bir laser huzmesi 3 mm
kalınlığındaki tahtayı saniyenin binde biri kadar kısa
bir sürede delip geçebilir. Laserle bu etkiyi ışık
(foton) enerjisinin çarptıkları yüzeyde ısıya
dönüşmesi ile yaparlar.






LAZERLERİN TIPTA KULLANIMI


Dalga boyları ve fizik özelliklerine göre değişik
lazerler tıp alanında değişik alanlarda kullanım
sahası bulmuşlardır. Lazerin tıptaki en başarılı
uygulamaları göz ve göz hastalıklarında ki tedavi
yöntemleridir. Bunun hemen peşi sıra deri
hastalıklarındaki cilde ait leke ve bazı keratoz
dediğimiz kalınlaşmaların tedavisinde de son derece
başarılı olarak uygulanmaktadır. Damar cerrahisinde de
lazerler son 20 yılda değişik biçimlerde kullanım
alanı bulmuşlardır. Önceleri tıkalı arterleri açmak
için kullanılan CO₂ Lazer damarın içindeki tıkayıcı maddelerin
(kan pıhtısı, kolesterol plakları, aterosklerotik tıkanıklıklar)
ışık enerjisi kullanılarak buharlaştırılması ve damar
açıklığının devamlılığını sağlanması için
kullanılmıştır.

Bu kullanım biçimi, oluşan yüksek ısı (ve bu nedenle
başarılı olarak açılmış olsa bile damar cidarında
yaptığı hasar nedeniyle damarın tekrar kapanması) ve
bazen de uygulanan güçlü laserin damarı delmesi gibi
komplikasyonları nedeniyle kısa sürede terkedilmiştir.


Daha sonra cilt altında ince ağsı yapılar yapan
kapiller varislerin dışarıdan (trans kutan) uygulanan
yüksek enerjili ışınlarla tedavisi gündeme gelmiştir.
İlk başlarda karbondioksit lazer daha sonra Nd:YAG
lazer, diyot lazerler, doğrudan kullanılan ışık
pompaları (fotoderm) bu amaçla kullanılmaya
başlanmıştır.

Son olarak büyük varislerde ameliyata ilave
olarak safen veninin çıkartılması yerine endovenöz
olarak önce koter (radyofrekans) daha sonra EVLT
(ucundaki metal bir parçanın laser ışını ile yüksek
derecelere ısıtıldığı bir kateterle) ve en son olarak
da safen damarın içinde çıplak cam kateterin ucunda
çıkan 980nm dalga boyundaki lazerin doğrudan damar
içindeki kanı 80/90 °C’ye ısıtılması ile safen
ven’in kapatılmasını sağlayan bir yöntem olarak
kullanıma girmiştir.